1031’DEN 2027’YE: BUGÜNÜN İDARESİNE BİR KOÇİ BEY RİSALESİ

Tarih, bazen bir devletin geleceği hakkında uzun kitaplardan daha güçlü uyarılar bırakır. 1031 yılında Endülüs Emevî Halifeliğinin sona ermesi, bir zamanların güçlü medeniyet merkezinin iç mücadeleler, iktidar kavgaları ve merkezî otoritenin zayıflaması sonucunda parçalanmasının tarihidir. Kurtuba'nın yaşadığı bu çözülme bize bir gerçeği hatırlatır: Devletleri yalnızca dışarıdaki düşmanlar değil, içeride kaybolan adalet, bozulan düzen ve ortak aklın zayıflaması da yıpratır.

Aradan altı yüzyıl geçti. Osmanlı Devleti'nin büyük bir imparatorluk hâline geldiği dönemde, 1631 yılında Koçi Bey, IV. Murad'a sunduğu risalesiyle devlet düzenindeki aksaklıkları açıkça ortaya koydu. Timar ve zeamet sistemindeki bozulmaları, askerî teşkilattaki disiplinsizliği, devlet görevlerine ehil olmayan kişilerin getirilmesini, mali düzenin zayıflamasını ve eski kurumların işleyişinden uzaklaşılmasını anlattı. Sadece teşhis koymadı; çözüm yolları da önerdi. Koçi Bey'in yaptığı, devletin başında bulunanlara hoşlarına gidecek sözleri söylemek değil, devletin bekası için duyulması gereken gerçekleri aktarmaktı.

Bugün 2027'ye doğru ilerlerken biz de aynı sorumluluğu üstleniyoruz. Koçi Bey'in risalesini tarih kitaplarında bırakmayalım. Onun yaptığı gibi bugünün idaresine seslenelim. Devletin ve milletin geleceğini ilgilendiren meseleleri soralım. Çünkü devlet yönetiminde doğru sorular sorulmadan doğru cevaplara ulaşılamaz.

Sayın yöneticiler;

Bugün finans piyasalarında yaşananlar, vatandaşın birikimlerinin ve piyasalara duyduğu güvenin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gösteriyor. Adalet Bakanı'nın 3 Kasım'da yaptığı açıklamada fon soruşturmasının üst düzey finans bürokrasisine ve denetim mekanizmalarına uzandığı, 433 şüphelinin bulunduğu ve soruşturmanın sürdüğü belirtildi. Öyleyse soruyoruz: Bu denetim mekanizmaları görevini zamanında ve gereği gibi yerine getirebildi mi? Vatandaşın parasını korumakla yükümlü kurumlarda hangi kontrol açıkları oluştu? Bu sistemin içinde görevini ihmal eden kamu görevlileri varsa idari sorumlulukları da araştırılacak mı? Küçük yatırımcının mağduriyeti nasıl giderilecek? Piyasalara güven yeniden nasıl tesis edilecek? Soruşturma, siyasi veya bürokratik konumu ne olursa olsun herkese aynı hukuk ölçüsüyle ulaşabilecek mi?

Bir başka önemli meselemiz liyakat ve kamuya personel alımıdır. Devlet kadroları, milletin emaneti ve kamu hizmetinin temelidir. KPSS'ye giren gençlerimiz yıllarca emek veriyor, aileleriyle birlikte geleceklerini bu sınavların sonucuna bağlıyor. 2026 KPSS sonuçları açıklanmışken adayların aklındaki soruların cevapsız kalmaması gerekir. Sınav sonuçları, soru dağılımları, puan hesaplamaları ve yerleştirme süreçleri toplumun güvenini sağlayacak açıklıkta yürütülüyor mu? Yüksek puan alan adayların hakları korunuyor mu? Sınav sistemine ilişkin ortaya atılan iddialar bağımsız ve şeffaf biçimde inceleniyor mu? Mülakat ve atama süreçlerinde kişisel yakınlıkların değil, bilgi ve ehliyetin belirleyici olduğu konusunda gençlerimize güven verebiliyor muyuz? Devletin kapısı, hak edene açık değilse liyakatten söz edebilir miyiz?

Emniyet teşkilatımız da devletin yükünü omuzlayan kurumlarımızın başında geliyor. Polisimiz gece gündüz demeden vatandaşın canını, malını ve huzurunu koruyor. Peki, vatandaşın güvenliği için görev yapan polisimizin ekonomik ve sosyal güvenliği yeterince korunuyor mu? Çalışma saatleri, fazla mesailer, izin hakları ve özlük meseleleri kalıcı biçimde çözüme kavuştu mu? İçişleri Bakanlığının bu konularda düzenleme hazırlığı açıkladığını biliyoruz. Peki bu düzenlemeler ne zaman hayata geçecek? Fazla mesai karşılığı gerçekten ödenecek mi? Polislerimizin aile hayatını ve çalışma huzurunu koruyacak adil bir sistem kurulabilecek mi? Devlet, fedakârlık beklediği personeline karşı sorumluluklarını da aynı ciddiyetle yerine getirmeyecek mi?

Ekonomide de milletin cevabını beklediği sorular var. Emekli, işçi, memur ve dar gelirli vatandaşımızın geçim mücadelesi her geçen gün daha ağır hissediliyor. Ücretler hayat pahalılığı karşısında korunabiliyor mu? Kamu kaynakları milletin emaneti olarak mı kullanılıyor? İsrafın önüne geçmek, kamu harcamalarını denetlemek ve haksız kazancı önlemek için hangi somut adımlar atılıyor? Devletin imkânlarından yararlananlarla geçim mücadelesi veren vatandaş arasındaki mesafe büyürken sosyal adalet nasıl sağlanacak?

Adalet meselesini de bir kenara bırakamayız. Hukukun üstünlüğü, devletin en güçlü dayanağıdır. Vatandaş mahkemeye gittiğinde hakkını zamanında alacağına inanıyor mu? Yargı kararlarına güven toplumun her kesiminde güçleniyor mu? Kamu görevinde bulunanların, makam ve unvanlarına bakılmaksızın hesap verebildiği bir düzen kurulabiliyor mu? Adaletin yalnızca güçlülerin değil, herkesin güvencesi olduğu nasıl gösterilecek?

Eğitimden sağlığa, tarımdan güvenliğe, dış politikadan kamu yönetimine kadar her alanda aynı temel ölçüyü aramalıyız: Liyakat, adalet, şeffaflık ve sorumluluk. Devlet kurumları kişilerin değil, hukukun ve milletin hizmetinde olmalıdır. Eleştiri düşmanlık, soru sormak itaatsizlik, yanlışları dile getirmek devlete karşı çıkmak olarak görülmemelidir. Aksine, devletini seven insanın en büyük sorumluluklarından biri, yanlış gördüğünde uyarmaktır.

Koçi Bey, 1631'de devletin aksayan yönlerini ortaya koyarken Osmanlı'nın düşmanına hizmet etmiyordu. Devletin daha güçlü, düzenin daha sağlam, yönetimin daha adil olmasını istiyordu. Bizim bugün yaptığımız da budur. Kimseyi peşinen suçlamadan, hiçbir kurumu hedef göstermeden; fakat hiçbir soruyu da cevapsız bırakmadan devlet yönetimine ayna tutuyoruz.

1031'de Endülüs'ün yaşadığı çözülme, 1631'de Koçi Bey'in yaptığı uyarılar ve bugün önümüzde duran meseleler… Tarih bize aynı şartların tekrar edeceğini söylemiyor. Fakat devlet yönetiminde adaletin, liyakatin ve kurumların öneminin hiçbir zaman değişmediğini hatırlatıyor.

Bu yazıyı bugünün idaresine ithaf ediyoruz. Beklentimiz açıktır: Sorularımıza kulak verilsin, sorunlar görmezden gelinmesin, kamu hakkı korunsun ve çözüm için gereken irade ortaya konulsun.

Çünkü devlet aklı, her şeyi kusursuz göstermek değil; kusurları zamanında görmek ve düzeltmektir. Devleti güçlü kılan, yönetenlerin eleştirilmemesi değil, doğru eleştiriden ders çıkarabilmesidir.

Koçi Bey 1631'de devletin defterini açtı. Biz de 2027'de bugünün defterini açıyoruz. Devletin bekası için soruyor, milletin hakkı için konuşuyoruz.