MALAZGİRT'TEN YARIM ASIR ÖNCE

Çağrı Bey'in Anadolu Yürüyüşü

Bir milletin geleceği bazen bir meydan savaşında değil, bir keşif yolculuğunda başlar.

Bugün 1071 deyince aklımıza Sultan Alparslan ve Malazgirt gelir.

Ama Malazgirt'in yolu, Malazgirt'ten çok daha önce açılmıştı.

O yolun ilk büyük yolcularından biri Çağrı Bey'di.

Üstelik ortada henüz Büyük Selçuklu Devleti yoktu.

Taht yoktu.

Saray yoktu.

Devletin sınırları belli değildi.

Fakat bir ülkü vardı:

Millete yeni bir yurt bulmak.

BİR KARDEŞ ÇÖLE, DİĞERİ BATIYA

Tuğrul ve Çağrı Beyler, Mâverâünnehir'de siyasî baskılarla karşı karşıya kaldıklarında önlerinde iki seçenek vardı.

Ya oldukları yerde mücadeleyi sürdüreceklerdi...

Ya da yeni bir yurt arayacaklardı.

İşte burada iki kardeş arasında tarihî bir görev paylaşımı ortaya çıktı.

Tuğrul Bey çöllere çekilecekti.

Çağrı Bey batıya, Bizans hâkimiyetindeki Anadolu'ya gidecekti.

Çağrı Bey yaklaşık 3.000 Türkmen atlısıyla yola çıktı.

Bu sayı, dönemin büyük devletlerinin orduları yanında son derece küçüktü.

Ama küçük bir ordu, büyük bir düşüncenin öncüsü olabiliyordu.

Çağrı Bey'in amacı Anadolu'yu bir anda fethetmek değildi.

Anadolu'yu tanımaktı.

Nereden girilir?

Kimler yaşar?

Hangi kaleler güçlü?

Bizans'ın askerî gücü ne durumda?

Türk boyları için bu topraklarda hayat mümkün mü?

İşte bunların cevabını arıyordu.

KUR'AN'IN ÇAĞRISIYLA BİR TARİHÎ YOLCULUK

Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurulur:

“Yeryüzünde dolaşın da daha öncekilerin sonunun nasıl olduğuna bakın.”
(Rûm, 30/42)

Çağrı Bey'in yaptığı elbette ayetin doğrudan bir uygulaması değildi.

Fakat bu anlayışın bize hatırlattığı çok önemli bir gerçek vardır:

Yeryüzünü tanımayan, geleceğini doğru kuramaz.

Çağrı Bey Anadolu'ya baktı.

Sadece toprağa bakmadı.

İnsanına baktı.

Kalelerine baktı.

Ordularına baktı.

Dağlarına, ovalarına, geçitlerine baktı.

Ve gördüklerini kardeşi Tuğrul Bey'e taşıdı.

İşte devlet aklı biraz da budur:

Görmek, anlamak ve doğru zamanda doğru kararı vermek.

VAN GÖLÜ'NDE TARİHİN İZLERİ

Çağrı Bey Azerbaycan üzerinden Doğu Anadolu'ya ulaştı.

Van Gölü havzasına girdi.

Karşısına Bizans kuvvetleri çıktı.

Bizans kumandanı Senekerim'in gönderdiği kuvvetler Türk atlılarının karşısında tutunamadı.

Çağrı Bey daha sonra kuzeye yöneldi.

Nahçıvan taraflarına ilerledi.

Gürcü ve Ermeni bölgelerinde de çeşitli çatışmalar yaşandı.

Duvin'in güneyindeki Nig bölgesinde Bizans kuvvetleriyle karşılaştı ve onları mağlup etti.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur:

Bu hareket, henüz Malazgirt Savaşı değildi.

Fakat Malazgirt'e giden yolun taşlarından biriydi.

“BİZE KARŞI KOYABİLECEK BİR KUVVET YOK”

Çağrı Bey yıllar süren bu hareketliliğin ardından Mâverâünnehir'e döndü.

Kardeşi Tuğrul Bey'in yanına geldi.

Ve Anadolu hakkında edindiği bilgileri aktardı.

Kaynaklarda onun değerlendirmesi özetle şöyle aktarılır:

“Biz burada güçlü Karahanlı ve Gazneli devletleriyle mücadele edemeyiz. Horasan'a, Azerbaycan'a ve Doğu Anadolu'ya yönelmeliyiz; oralarda bize karşı koyabilecek güçlü bir kuvvet görmedim.”

Bu sözün önemini bugün daha iyi anlayabiliyoruz.

Çünkü Çağrı Bey aslında kardeşine yalnızca bir coğrafya raporu vermiyordu.

Bir gelecek planı sunuyordu.

TÖRE: YURT SADECE TOPRAK DEĞİLDİR

Türk töresinde yurt, yalnızca üzerinde yaşanan toprak değildir.

Yurt;

milletin hafızasıdır.

ataların emanetidir.

gelecek nesillerin hakkıdır.

Bu yüzden Türk devlet geleneğinde hükümdarlık, şahsî mülk anlayışıyla açıklanamaz.

Devlet bir emanettir.

Millet bir emanettir.

Yurt bir emanettir.

Kur'an'ın şu emri de bize bu sorumluluğu hatırlatır:

“Şüphesiz Allah size emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder.”
(Nisâ, 4/58)

Çağrı Bey'in Anadolu yolculuğunda dikkat çekici olan da budur.

Kendi adına bir saltanat aramıyordu.

Milletine gelecek arıyordu.

BUGÜNDEN MALAZGİRT'E BAKMAK

Bugün 1071'e baktığımızda çoğu zaman yalnızca Sultan Alparslan'ı görürüz.

Oysa Alparslan'ın önünde hazır bir tecrübe vardı.

Babası Çağrı Bey Anadolu'yu görmüş, tanımış ve değerlendirmişti.

Sonraki yıllarda Selçuklu akınları devam etti.

1048'de Pasinler Savaşı yaşandı.

Ve nihayet 1071'de Alparslan Malazgirt'e çıktı.

Bu nedenle tarih tek bir günden ibaret değildir.

Malazgirt, bir günün zaferi değil; yıllar süren bir yürüyüşün sonucuydu.

O yürüyüşün öncü adımlarından birini de Çağrı Bey atmıştı.

İKİ KARDEŞİN BÜYÜK SINAVI

Fakat Anadolu'dan gelen güzel haberler, Selçuklu ailesinin önündeki bütün tehlikeleri ortadan kaldırmadı.

Tam tersine...

Şimdi daha büyük bir mücadele başlıyordu.

Gazneliler vardı.

Karahanlılar vardı.

Türkmenlerin yeni bir düzen içinde toplanması gerekiyordu.

Ve Selçuklu ailesinin artık bir devlet kurması gerekiyordu.

Çağrı Bey Anadolu'yu göstermişti.

Tuğrul Bey şimdi o büyük fikri devlete dönüştürmek zorundaydı.

Bunun için önce Horasan'da büyük bir hesaplaşma yaşanacaktı.

Dandanakan...

Ve Dandanakan'da kazanılan zafer, yalnızca Gaznelilerin yenilgisi olmayacaktı.

Bir devlet doğacaktı.

Yarın üçüncü yazımızda:

DANDANAKAN: BİR SAVAŞTAN FAZLASI

Gazneli Sultan Mesud ile Selçuklu Türklerinin karşı karşıya gelişini, Çağrı ve Tuğrul Bey'in savaş öncesindeki kararlarını, Türk töresinde istişareyi ve Kur'an'ın adalet anlayışını konuşacağız.

Çünkü devletler bazen kılıçla kurulur...

Ama adaletle yaşar.

Yarın DANDANAKAN